Kallas: AB’nin Suriye yaptırımları aşamalı hafifletilecek
Avrupa Birliği (AB) Kurulu Lider Yardımcısı, Dış Münasebetler ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas Suriye’ye yönelik uygulanan yaptırımların kaldırılmasıyla ilgili AB’nin bir yol haritası olduğunu belirterek, süreksiz hükûmetin “doğru adımları atması” halinde yaptırımların evreli olarak hafifletileceğini kaydetti.
Kallas Ankara’ya ziyareti kapsamında Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Lideri Numan Kurtulmuş ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile bir ortaya geldi.
Kallas’ın ziyareti Türkiye ile AB ortasında temasların sıklaştığı, Suriye’de Beşar Esad sonrası yeni bir sistemin kurulmakta olduğu bir devirde gerçekleşmesi açısından değer taşıyor.
Fidan ile düzenlenen ortak basın toplantısında Suriye’ye uygulanan yaptırımların hafifletilmesi ile ilgili konuşan Kallas, bu mevzuyu 27 Ocak’ta AB ülkeleri dışişleri bakanlarının toplantısında ele alacaklarını, bununla ilgili bir yol haritaları olduğunu ve yaptırımların hafifletilmesini için adım adım izlenecek bir yaklaşım önerdiklerini aktardı.
“Suriye idaresinin hakikat bir tarafa hakikat ilerlediğini görürsek o durumda bir sonraki adıma geçebiliriz” diyen Kallas, yaptırımlarda öncelikli olarak ülkenin inşasını başlatmak için nitekim gerekli olan alanlarda hafifletileceği sinyalini verdi.
Kallas, Suriye idaresinin gidişatının farklı ve istemedikleri bir istikamete yanlışsız gitmesi durumunda yaptırımların yine uygulanabilmesini mümkün kılacak bir sistem öngördüklerini de tabir ederek, “Suriye’nin geleceği için umut var lakin birebir vakitte durum kırılgan” diye konuştu.

AB Kurulu Dış Münasebetler ve Güvenlik Siyaseti Yüksek Temsilcisi Kaja KallasFotoğraf: Mustafa Ciftci/Anadolu/picture alliance
Kallas: Türkiye’nin kaygılarının farkındayız
Türkiye üzere bölgesel aktörler ve ayrıyeten ABD ve İngiltere ile birlikte Suriye’de görmek istenilen gelişmelerin neler olduğu ile ilgili birebir bildirileri göndermekten ötürü şad olduğunu da belirten Kallas, ayrıyeten şunları kaydetti:
“Türkiye çok fazla sayıda Suriyeli mülteciye mesken sahipliği yaptı. Bu hususta teşekkür etmek istiyorum. Suriye istikrarlı ve inançlı bir ülke olduğunda orada iş imkanları olduğunda Suriyeli mültecilerin geri dönmesi mümkün olacaktır. Hasebiyle Suriye’nin geleceğinin umut dolu olması herkesin yararına olacaktır.”
Kallas, Türkiye’nin yasal güvenlik telaşları olduğunun farkında olduklarını da söyleyerek, Suriye ile ilgili hem Türkiye hem AB açısından büyük tehlikelerin kelam konusu olduğunu kaydetti ve “Biz de IŞİD’in engellenmesi gerektiğini düşünüyoruz ve kuzey Suriye’de atılacak her çeşit adımın da dikkatle atılması gerektiğini düşünüyoruz” dedi.
Fidan ise “Suriyeli yeni idareye terörle uğraş konusunda verdiğimiz takviyesi sürdürmekte kararlıyız” diyerek, PKK ve IŞİD dahil Suriye’de terörle gayret konusunun aslen yeni idarenin sorumluluğuna girmiş olduğuna dikkat çekti. Fidan şöyle konuştu:
“Suriye’nin kuzeydoğusundaki kampların yönetimi konusunda takviye vermeye hazır olduğumuzu tabir etmek istiyorum. Bu noktada tüm ortaklarımızdan haklı beklentimiz PKK terör örgütünün Suriye’deki uzantılarıyla kurdukları münasebetleri sonlandırmalarıdır.”
Öte yandan Kallas, Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili olarak ise Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in barış istediğine dair bir işaret bulunmadığını söyleyerek, Bu Pazartesi günü AB olarak bir ortaya gelip Ukrayna’ya takviye konusunu tekrar ele alacaklarını bildirdi. Kallas, “Hepimiz barış istiyoruz lakin bu barışın sürdürülebilir ve kalıcı olmasını da istiyoruz” dedi.

Dışişleri Bakanı Hakan FidanFotoğraf: Mustafa Ciftci/Anadolu/picture alliance
Fidan: AB’den ön yargısız bir çizgi bekliyoruz
Fidan ise ortak basın toplantısında geçmişte birtakım Avrupalı önderlerin Türkiye’nin üyeliği konusunu kendi ülkelerinin iç siyaseti gereci haline getirdiğini, bunun sonucunu jeostratejik kayıplarla hem AB hem Türkiye’nin ödediğini belirterek, şunları kaydetti:
“Oy kazanmak maksadıyla yapılan kimlik siyaseti öngörülebilir ve rasyonel bir anlayışın yerini aldı. Bu durum Türkiye’nin önündeki liyakata dayalı üyelik sürecini ortadan kaldırmış oldu. Global sistemde ve bölgemizde yaşanan son gelişmeler Türkiye ve AB ortasındaki iş birliğinin kıymetini bir kere daha göstermektedir. AB’nin Türkiye’ye olan yaklaşımını önyargısız, gerçekçi ve liyakat temelli bir çizgiye çekmesi her iki tarafın da faydasına olacaktır.”
Fidan, Türkiye’ye yönelik kısıtlayıcı tüm önlemlerin bir an evvel kaldırılması istikametindeki beklentilerini bir defa daha Kallas’a aktardığını söyleyerek, Yüksek Seviyeli Siyasi ve Sektörel Diyalog toplantıları ile Paydaşlık Kurulu toplantılarının tekrar başlatılması için AB’nin gerekli iradeyi göstermesi daveti yaptı.
Gümrük Birliği’nin güncellenmesi müzakerelerine vakit kaybetmeden başlanılması gerektiğini de belirten Fidan, öbür beklentileri şöyle sıraladı:
“Bizim için bir öbür değerli mevzu vize serbestisi diyaloğunda ilerleme sağlanmasıdır. Görüşmemizde vatandaşlarımızın vize süreçlerinin kolaylaştırılması sıkıntısını de meslektaşımızın dikkatine getirdik. Buna ek olarak AB ile göç iş birliğimizin adil yük ve sorumluluk paylaşımı temelinde alandaki yeni gerçeklere nazaran güncellenmesi gerekmektedir.”
ABD’deki yeni idareden beklentiler ne?
Fidan basın toplantısında soru üzerine ABD’deki yeni idareyle ilgiler ve beklentilere ait de konuştu.
ABD’deki her seçim sonrasında iktidara gelen yeni hükümetle yeni bir sayfa açılması gerektiğini aktaran Fidan, “Özellikle Amerika’da Demokratlar ile Cumhuriyetçiler ortasında birçok bahiste büyük farklılıkların olduğunu hesaba katarsak, bölgemize ve Türkiye’ye yönelik siyasetlerde da birtakım farklılıkların olmasını beklemek mümkündür diye düşünüyoruz” dedi.
ABD ile olan münasebetler ve beklentilerin genel prestijiyle iktidarda olan partiden ve görüşten bağımsız olan devletten devlete stratejik münasebetler ve beklentiler olduğunu söyleyen Fidan, bunlar ortasında iki ülkenin birbirinin güvenliğine önemli ölçüde hassasiyet duyması, ekonomik alakaların ilerletilmesi, her türlü alanda iş birliği yapılması ve “Türkiye’yi ilgilendiren bölgesel sıkıntıları çözmede bir arada hareket edilmesi” bulunduğunu kaydetti.
Fidan, Suriye ve Irak’ta Türkiye’nin güvenlik hassasiyetine “istenilen oranda hassasiyet gösterilmemesi” ve bunların yanlış fiillerle pratiğe yansıtılmasının iki ülke ortasında itimat buhranına sebep olduğuna dikkati çekerek “Ama biz öbür ilgilerimizde de yaptığımız üzere bu münasebetimizde de bu sorun alanına bir parantez açıp bununla ilgilenirken, başka işbirliğinde bulunduğumuz alanları da genişletme yolunda çok değerli adımlar attık” dedi.
Fidan, “Biz yeni idareden, bir evvelki idare devrinde kalan başta CAATSA yaptırımları üzere yaptırımlar olmak üzere öteki sorunlu alanların ortadan kaldırılması ve Türkiye ile ABD’nin tam iş birliği potansiyelinin ortaya çıkmasını bekliyoruz” diye konuştu.
Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın sorunlu alanların ortadan kaldırılması ve iş birliği potansiyelinin ortaya çıkmasına açık olduğunu belirterek, “Zaman vakit Amerika’daki siyasetin, Türkiye-Amerika alakalarının aşikâr boyutlarını rehin aldığını da görebiliyoruz. Bu da hayatın gerçeği. Bunu aşarak yolumuza devam edeceğiz” sözlerini kullandı.

Kallas ve Fidan basın mensuplarının karşısındaFotoğraf: Mustafa Ciftci/Anadolu/picture alliance
Türkiye-AB bağlantıları hangi noktada?
Türkiye-AB bağlarında 2024 yılının ikinci periyodunda bir ivme yakalandığı ve temasların arttığı gözlemlenirken, değerli başlıklarda hala somut bir ilerleme bulunmuyor.
2016 darbe teşebbüsüyle sekteye uğraşan Türkiye-AB bağlantıları 2018 Varna tepesi ile canlandırılmaya çalışılırken, Türkiye-AB İştirak Kurulu üç buçuk yıllık bir ortadan sonra 15 Mart 2019 tarihinde toplandı.
Türkiye bu ivmeyle 31 Ocak 2019 tarihinde Bükreş’te düzenlenen AB Dışişleri Bakanları gayri resmî toplantısı olan Gymnich’e katıldı. Bu tarihten sonra da Ankara bu toplantılara 2024’e kadar bir daha davet edilmedi.
2019 ve 2020’nin bir kısmında alakalar Doğu Akdeniz’deki güç kaynakları ile ilgili yaşanan problemler nedeniyle gerilirken, 15 Temmuz 2019’daki AB kararları ile Türkiye’ye karşı sert kimi tedbirler alındı ve iki taraf ortasındaki çeşitli sistemler askıya alındı.
Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de geri adım atması ve 2020 yılının sonundan itibaren kurulan “pozitif gündem” ile ise iklim, tarım, göç ve güvenlik, sıhhat ile bilim, araştırma, teknoloji üzere aşikâr alanlarda birtakım ilerlemeler sağlanmasına karşılık Gümrük Birliği ya da vize badiresi üzere asli hususlarda adım atılamadı.
AB ile 2021’den itibaren başlayan bu olumlu hava 6 Şubat 2023’teki sarsıntılarla devam ederken, 14 Mayıs genel seçiminin akabinde ise Brüksel ve AB başkentlerince yeni hükümetle ve Türkiye’yle iş birliğinin devamından yana olunduğu açıklandı.
Fidan beş yıl ortadan sonra 2024 yılı Ağustos ayında AB Dışişleri Bakanları Gayri resmi Toplantısına davet üzerine katılırken, Türkiye-AB Yüksek Seviyeli Ticaret Diyaloğu toplantısının birincisi de 2024 yılı Temmuz ayında düzenlenmişti.
AB Genel İşler Kurulu’nun 2024 yılı Aralık ayı toplantısının sonuç dokümanında 15 Temmuz 2019’da askıya alınan Türkiye-AB Yüksek Seviyeli Ekonomik Diyalog Toplantısının yapılması ve Avrupa Yatırım Bankası’nın Türkiye’deki birtakım faaliyetlerine geri dönmesi kararlaştırılmıştı.
Suriye’deki gelişmeler üzerine ise AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen 17 Aralık 2024 tarihinde Türkiye’yi ziyaret ederek, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir ortaya geldi.
AB Kriz İdaresi ve Eşitlik Komiseri Hadja Lahbib ile son gelişmeler kapsamında insani yardım ve sivil muhafaza bahislerinde atılabilecek adımları görüşmek üzere 20 Ocak’ta Ankara’daydı.